Quy trình tằm lên né và thu hoạch kén

Vì sao khâu lên né lại quyết định chất lượng kén

Lên né là giai đoạn thu hoạch "thành quả" của cả vụ nuôi. Tằm sau khi ăn no sẽ tìm một vị trí thích hợp để kéo tơ tạo kén. Nếu môi trường thuận lợi, né sạch, thoáng, tằm kéo tơ đều, kén tròn đẹp, tơ dày. Ngược lại, nếu né bẩn, chật chội, hoặc tằm bò lạc, kén sẽ bị méo, dính, kém chất lượng, giảm giá trị thương phẩm.

Vì vậy, chuẩn bị né kỹ càng và cho tằm lên né đúng lúc là kỹ thuật quan trọng. Kén tốt phụ thuộc phần lớn vào việc tằm có được "ngôi nhà" kéo tơ tốt hay không. Đây là công đoạn mà sự cẩn thận, đúng thời điểm của người nuôi tạo nên khác biệt rõ rệt về năng suất và chất lượng kén cuối vụ.

Nhận biết thời điểm tằm chín để lên né

Biết đúng khi nào tằm "chín" để cho lên né là kỹ năng quan trọng. Ở cuối tuổi 5, khi tằm ăn no, cơ thể căng bóng, ngừng ăn và bắt đầu bò tìm chỗ kéo tơ, ngẩng đầu ra phía trước, phân dần hết, đó là dấu hiệu tằm đã chín sẵn sàng lên né. Quan sát hằng ngày để bắt kịp mốc này.

Nếu cho lên né sớm khi tằm chưa chín hẳn, tằm sẽ bỏ chỗ, bò loạn, kéo tơ kém. Nếu để trễ, tằm đã chín sẽ kéo tơ ngay tại nong, kén dính, khó thu hoạch và chất lượng kém. Quan sát và chọn đúng lúc khoảng tằm bắt đầu ngừng ăn, bò tìm vị trí là thời điểm lý tưởng để đưa lên né.

Chuẩn bị né và dụng cụ cho tằm lên né

Né cần được chuẩn bị sạch sẽ, khô ráo và đủ số lượng trước khi tằm chín. Né có thể là loại né tre, né nhựa chuyên dùng, cần vệ sinh, phơi khô, đảm bảo không mốc, không mầm bệnh. Chuẩn bị giá đỡ chắc chắn để đặt né, thuận tiện cho việc thu hoạch sau này.

Né cần đủ diện tích để mỗi con tằm có chỗ kéo tơ riêng. Tránh né quá chật khiến kén dính nhau, khó thu, giảm chất lượng. Bố trí né trong khu vực yên tĩnh, thoáng khô, ít ánh sáng chói. Kiểm tra né trước khi dùng, loại bỏ né cũ, hư hỏng hoặc còn sót xác tằm bệnh vụ trước.

Hướng dẫn cho tằm lên né đúng kỹ thuật

Thực hiện cho tằm lên né theo các bước để tằm kéo tơ tốt, hạn chế thất thoát.

Bước 1: Chọn thời điểm phù hợp

Đợi tằm chín, ngừng ăn, bò tìm chỗ kéo tơ. Tránh cho lên né quá sớm hoặc quá trễ. Làm vào lúc trời mát, không quá nóng hoặc quá lạnh để tằm ổn định ở né.

Bước 2: Rải tằm lên né đều

Nhẹ nhàng chuyển tằm chín lên né, rải đều để mỗi con có chỗ kéo tơ riêng. Tránh dồn tằm thành từng cụm khiến kén dính. Chuyển tằm nhẹ nhàng, không làm dập.

Bước 3: Duy trì môi trường thuận lợi khi tằm kéo tơ

Giữ khu vực né yên tĩnh, hạn chế tiếng ồn, rung động, ánh sáng chói bằng nguồn nghề có thể căng trùm tối nhẹ nếu cần. Môi trường thoáng khô giúp tằm kéo tơ chuẩn, tơ dày. Kiểm tra nhiệt độ, ẩm phù hợp.

Bước 4: Theo dõi giai đoạn kéo tơ

Theo dõi quá trình tằm kéo tơ trong vài ngày, đảm bảo tằm ổn định, kéo tơ đều. Nếu có tằm bò lạc, khéo tay đưa lại né nhẹ nhàng. Không xáo trộn né quá nhiều trong lúc tằm đang kéo tơ vì có thể làm đứt sợi tơ.

Thu hoạch kén đúng thời điểm

Thu hoạch kén đúng thời điểm giúp giữ chất lượng và giá trị kén cao nhất. Thời điểm thu lý tưởng là khi tằm đã hóa nhộng bên trong, kén chắc, vỏ kén đã cứng lại, không còn mềm. Thường sau vài ngày kể từ khi tằm kéo tơ hoàn tất.

Thu quá sớm khi kén còn mềm, tơ chưa khô chắc sẽ dễ làm dập kén, biến dạng, giảm chất lượng tơ. Thu quá muộn khi nhộng đã hóa bướm có thể làm vỡ kén, giảm giá trị. Vì vậy cần dò thời điểm thích hợp: bấm nhẹ thấy kén cứng chắc, không lõm sâu là có thể thu.

Kỹ thuật thu hoạch và phân loại kén

Khi thu hoạch, nhẹ nhàng gỡ từng kén khỏi né, tránh làm rách vỏ kén, giữ nguyên hình dáng. Thu kén sạch, không lẫn tằm bệnh, phân, tạp chất. Phân loại kén theo chất lượng: kén tốt (tròn đều, chắc, vỏ dày), kén kém (méo, lép, mỏng), kén dính, kén bẩn để xử lý riêng, nâng cao giá trị thương phẩm.

Sau khi thu, kén cần được bảo quản nơi khô ráo, thoáng, tránh ẩm mốc và sâu bọ. Kén chất lượng tốt được bán cho cơ sở thu mua, ươm tơ. Kén kém hoặc lẫn tằm bệnh cần được phân loại, xử lý đúng quy định, tránh làm ảnh hưởng chất lượng số lớn kén tốt và vệ sinh trại.

Case study: Bảo Lộc chuẩn bị né trước, kén đều đẹp hẳn

Trở lại anh Quý. Sau vụ tằm bò lạc vì né chưa sẵn, anh thay đổi cách làm: ngay khi tằm bước gần hết tuổi 5 hoặc dự tính mốc chín, anh chuẩn bị sẵn né sạch, phơi khô, đặt giá đỡ chắc chắn. Anh theo dõi hằng ngày để bắt đúng mốc tằm ngừng ăn, bò tìm chỗ kéo tơ là đưa lên né kịp thời.

Với né sẵn sàng và cho lên né đúng lúc, tằm kéo tơ ổn định, kén đều, tròn đẹp, ít kén dính. Thu hoạch đúng lúc kén chắc, phân loại tốt, bán được giá cao hơn. Anh nhận ra rằng kén không chỉ phụ thuộc vào tằm ăn ngon, mà còn ở khâu chuẩn bị né và chọn đúng thời điểm lên né, thu hoạch.

Kết luận

Cho tằm lên né đúng lúc tằm chín, né sạch khô và thu kén khi vỏ đã chắc sẽ quyết định chất lượng kén của cả lứa. Bà con hãy chuẩn bị né trước và theo dõi sát để thu hoạch đúng thời điểm, tránh kén mềm hoặc vỡ.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết liên quan

• Thiết kế nhà nuôi tằmBố trí không gian cho giai đoạn lên né.
• Thiết bị, dụng cụ trại nuôi tằmChọn né và dụng cụ phù hợp.
• Kỹ thuật chăm sóc tằm tuổi 3Chăm sóc trước giai đoạn lên né.
• Cách cho tằm ăn đúng kỹ thuậtChế độ ăn cho tuổi cuối đạt kén tốt.
• Quản lý nong tằm hiệu quảQuản lý nong và chuyển lên né.