Bệnh tằm mùa mưa: Nguyên nhân, cách phòng trị hiệu quả cho bà con

Tại sao mùa mưa tằm dễ mắc bệnh?

Ảnh hưởng của độ ẩm cao đến sức khỏe tằm

Khi bước vào mùa mưa, độ ẩm không khí thường vượt ngưỡng 85% — đây chính là "thiên đường" cho các loại nấm bệnh và vi khuẩn sinh sôi. Tằm vốn là loài nhạy cảm với môi trường ẩm thấp, cơ thể non yếu dễ bị các mầm bệnh tấn công khi điều kiện sống không thuận lợi.

Độ ẩm cao khiến thức ăn nhanh héo, úng, giảm chất lượng dinh dưỡng. Đồng thời, không khí ẩm làm chậm quá trình trao đổi chất của tằm, khiến sức đề kháng tự nhiên suy giảm rõ rệt. Bà con cần lưu ý rằng, tằm ở giai đoạn tuổi 3-5 là thời điểm nhạy cảm nhất, dễ mắc bệnh nhất trong toàn bộ chu kỳ nuôi.

Các loại bệnh thường gặp trong mùa mưa

Mùa mưa, tằm thường gặp phải một số bệnh phổ biến sau:

• Bệnh nấm trắng (bạch cương): Xuất hiện các chấm trắng trên da tằm, sau đó tằm cứng lại như hóa thạch
• Bệnh nấm xanh (lục cương): Da tằm xuất hiện các đốm xanh, tằm chết nhanh trong 1-2 ngày
• Bệnh vi khuẩn đường ruột: Tằm bỏ ăn, phân lỏng, cơ thể ướt nhớt, có mùi hôi
• Bệnh do virus (nucleopolyhedrosis): Tằm trương to, da bóng, chảy dịch trắng đục

Nguyên nhân chính gây bệnh cho tằm trong mùa mưa

Lá dâu ướt — nguồn lây bệnh được ưa chuộng

Lá dâu bị đọng nước mưa hoặc hái lúc trời còn ẩm ướt chính là "con đường vận chuyển" đưa bào tử nấm và vi khuẩn thẳng vào nhà tằm. Khi tằm ăn phải lá dâu ướt, mầm bệnh xâm nhập qua đường tiêu hóa, gây ra các bệnh đường ruột và nấm bệnh nguy hiểm.

Nhiều bà con vì tiếc lá, thấy trời tạnh mưa là đi hái ngay, không ngờ rằng nước đọng trên lá chính là nguồn bệnh nguy hiểm nhất. Cần tuyệt đối tránh cho tằm ăn lá dâu còn ướt — dù chỉ một lần cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho cả đàn.

Mật độ nuôi dày và vệ sinh chuồng trại kém

Nuôi tằm với mật độ quá dày trong mùa mưa là một sai lầm phổ biến. Khi tằm nằm sát nhau, bệnh lây lan nhanh gấp nhiều lần do tiếp xúc trực tiếp giữa con khỏe và con bệnh. Bên cạnh đó, nền chuồng ẩm ướt, phân tằm tồn đọng, dụng cụ nuôi không được khử trùng thường xuyên là ổ chứa mầm bệnh lý tưởng.

Các biện pháp phòng bệnh hiệu quả cho tằm mùa mưa

Quản lý độ ẩm và thông gió nhà tằm

Để phòng bệnh tằm mùa mưa, việc đầu tiên cần làm là kiểm soát độ ẩm trong nhà tằm:

• Lắp đặt quạt thông gió ở hai đầu nhà tằm, chạy liên tục vào những ngày mưa
• Mở cửa sổ, cửa chính khi thời tiết tạnh ráo để đón không khí khô
• Rải vôi bột quanh nền chuồng và lối đi để hút ẩm hiệu quả
• Tránh để nước đọng trong nhà tằm — kiểm tra mái nhà, hệ thống thoát nước thường xuyên
• Sử dụng chất hút ẩm tự chế (trấu khô, mùn cưa khô) rải dưới nền

Kỹ thuật hái và xử lý lá dâu

Lá dâu an toàn là yếu tố quyết định đến sức khỏe đàn tằm trong mùa mưa:

• Chỉ hái lá dâu khi trời đã tạnh ráo, thường là sau 9-10 giờ sáng khi sương đã tan
• Nếu lá còn ướt do mưa đêm, cần để nơi thoáng gió cho ráo nước hoặc dùng khăn sạch lau khô từng lá
• Không hái lá dâu ở những vườn vừa phun thuốc trừ sâu trong vòng 7-10 ngày
• Bảo quản lá dâu nơi khô ráo, thoáng mát, không để lá dồn đống lâu ngày gây úng, thối

Vệ sinh và khử trùng định kỳ

Vệ sinh nhà tằm mùa mưa cần được thực hiện nghiêm túc hơn bao giờ hết:

Cách xử lý khi phát hiện tằm bị bệnh

Dấu hiệu nhận biết tằm bệnh sớm

Phát hiện sớm là yếu tố quan trọng nhất giúp giảm thiểu thiệt hại. Bà con nên kiểm tra đàn tằm mỗi sáng sớm và trước khi cho ăn để phát hiện những bất thường:

• Tằm bỏ ăn, chậm chạp, di chuyển yếu ớt
• Da tằm đổi màu bất thường (trắng, xanh, vàng, nâu đen)
• Cơ thể tằm mềm nhũn hoặc cứng lại bất thường
• Phân tằm lỏng, có màu bất thường hoặc có mùi hôi
• Tằm nôn dịch, cơ thể ướt nhớt

Cách ly và tiêu hủy tằm bệnh đúng cách

Khi phát hiện tằm bệnh, bà con cần hành động ngay theo quy trình sau:

Các bước xử lý tằm bệnh mùa mưa đúng chuẩn:

• Bước 1: Cách ly ngay những con tằm có biểu hiện bệnh sang khu vực riêng
• Bước 2: Tiêu hủy tằm bệnh bằng cách chôn sâu dưới đất có rắc vôi bột hoặc đốt — tuyệt đối không vứt ra môi trường
• Bước 3: Vệ sinh sạch sẽ khu vực có tằm bệnh bằng dung dịch khử trùng
• Bước 4: Thay toàn bộ lá dâu cũ, dùng lá dâu mới đã được xử lý khô ráo
• Bước 5: Theo dõi chặt chẽ đàn tằm còn lại trong 24-48 giờ tiếp theo

Chế độ chăm sóc tằm trong mùa mưa

Điều chỉnh mật độ nuôi và khẩu phần ăn

Bà con cần điều chỉnh mật độ nuôi tằm mùa mưa phù hợp:

• Giảm mật độ nuôi 10-15% so với mùa khô
• Với tằm tuổi 1-2: khoảng 0,1-0,15m²/gram trứng
• Với tằm tuổi 3: khoảng 0,3-0,4m²/gram trứng
• Với tằm tuổi 4-5: khoảng 0,8-1,2m²/gram trứng

Khẩu phần ăn cũng cần điều chỉnh: cho ăn ít hơn nhưng nhiều bữa hơn (5-6 bữa/ngày thay vì 3-4 bữa), tránh để thức ăn tồn đọng lâu ngày gây mốc, úng trong điều kiện ẩm cao.

Bổ sung dinh dưỡng và nâng cao sức đề kháng

Trong mùa mưa, bà con có thể giúp tằm tăng sức đề kháng bằng cách:

• Bổ sung đường glucozo hoặc mật mía pha loãng phun nhẹ lên lá dâu (nồng độ 2-3%)
• Sử dụng các chế phẩm vi sinh hỗ trợ tiêu hóa cho tằm theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật
• Bổ sung vitamin C, vitamin nhóm B pha loãng phun lên lá dâu trước khi cho ăn
• Đảm bảo lá dâu luôn tươi, sạch, không úng héo

Kết luận

Bệnh tằm mùa mưa là thách thức lớn nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu bà con nắm vững các biện pháp phòng bệnh chủ động. Điều quan trọng nhất là kiểm soát độ ẩm, xử lý lá dâu đúng cách, duy trì vệ sinh nhà tằm mùa mưa nghiêm ngặt và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Hãy áp dụng đồng bộ các biện pháp trên ngay từ đầu mùa mưa để bảo vệ đàn tằm và đảm bảo năng suất kén cho gia đình.