Bệnh ký sinh trùng ở tằm

Vì sao ký sinh trùng là mối đe dọa thầm lặng với trại tằm?

Khác với những bệnh do virus hay vi khuẩn gây chết hàng loạt rõ ràng, ký sinh trùng thường âm thầm. Con tằm vẫn sống, vẫn ăn nhưng bị hút chất dinh dưỡng, chậm lớn, kém năng suất và chất lượng kén giảm. Nhiều người nuôi chỉ nhận ra khi cân kén ra thấy nhẹ hoặc khi bổ kén thấy có ấu trùng, lúc đó thiệt hại đã xảy ra.

Ở các trại tằm tại Bảo Lộc, Đạ Tẻh, một trong những loài nguy hiểm nhất là ruồi ký sinh (họ Tachinidae). Ruồi này đẻ trứng lên da tằm hoặc lên lá dâu, ấu trùng nở ra chui vào cơ thể tằm, sống ký sinh, khiến tằm chậm lớn và khi hóa nhộng thì ấu trùng phá kén chui ra. Ong kén cũng đẻ trứng vào tằm tuổi lớn hoặc nhộng, làm giảm giá trị kén nghiêm trọng.

Điểm khó chịu của ký sinh trùng là bạn chỉ nhìn thấy thiệt hại ở cuối vụ, lúc đã quá muộn để can thiệp. Vòng đời của ruồi ký sinh thường ngắn, ruồi trưởng thành có thể đẻ hàng trăm trứng trong vài ngày. Chỉ cần một con ruồi cái lọt vào quây tằm gần ngày tằm hóa kén, cả khu vực đó có nguy cơ nhiễm bệnh cao. Vì vậy, thời điểm tằm tuổi 4-5 và giai đoạn chuẩn bị kéo kén là lúc cần cảnh giác cao nhất với côn trùng ký sinh xâm nhập vào khu nuôi.

Các loài ký sinh trùng thường gặp ở trại tằm

1. Ruồi ký sinh (Tachinidae)

Ruồi cái đẻ trứng trên da tằm hoặc lá dâu. Ấu trùng nở chui vào khoang cơ thể tằm, sống bám và hút dịch. Đến khi tằm hóa nhộng, ấu trùng lớn lên phá kén chui ra ngoài, làm hỏng kén và giảm sản lượng tơ. Dấu hiệu ban đầu khó thấy, chỉ có thể nhận qua tằm chậm lớn, da xỉn.

2. Ong kén (Ichneumonidae, Braconidae)

Con ong nhỏ dùng kim đẻ trứng vào tằm tuổi 4-5 hoặc nhộng. Trứng nở thành ấu trùng ăn dần bên trong cơ thể tằm/nhộng. Tằm bệnh do ong thường chậm lớn hoặc nhộng chết trong kén, kén hỏng, nặng mùi khi bổ ra.

3. Ve, nhện và các động vật nhỏ khác

Ve và nhện bám trên da tằm hút dịch, làm tằm ngứa ngáy, bỏ ăn. Chúng thường phát sinh trong điều kiện ẩm độ cao, khay nuôi ít được vệ sinh. Tằm bị ve bám có đốm đỏ, da dày lên và kém phát triển.

Dấu hiệu nhận biết tằm bị ký sinh trùng

Ký sinh trùng khó phát hiện sớm, nhưng một số dấu hiệu giúp bạn nghi ngờ và kiểm tra kỹ hơn. Quan sát đều đặn sẽ bắt được bệnh trước khi lan rộng.

1. Tằm tăng trưởng chậm bất thường

So với các con cùng lứa, một phần tằm rõ ràng nhỏ hơn, ăn kém hơn dù môi trường giống nhau. Đây có thể là dấu hiệu ấu trùng đang hút chất trong cơ thể tằm.

2. Da tằm có đốm hoặc bất thường

Đốm đỏ, đốm nâu trên da tằm có thể là vết chích của ong ký sinh hoặc vị trí ruồi đẻ trứng. Da bị tổn thương nhiều chỗ khiến tằm khó lột xác.

3. Kén nhẹ, kén có lỗ hoặc nhộng chết

Khi tằm hóa kén, kén cầm lên nhẹ hơn bình thường, bóp thấy rỗng hoặc có ấu trùng bên trong. Đây là lúc ấu trùng ký sinh đã phá kén chui ra, thiệt hại đã chắc chắn.

4. Sự xuất hiện nhiều ruồi, ong quanh trại

Nếu ruồi ong bay nhiều quanh khu nuôi hoặc quanh vườn dâu, nguy cơ ký sinh tăng cao. Đây là cảnh báo cần bịt lối vào và kiểm tra lá dâu kỹ hơn. Ngoài ra, hãy quanh quẩn kiểm tra vùng gần cửa sổ, lỗ thông gió và gần đèn vào buổi tối, nơi ruồi ong hay tụ đậu. Việc thu gom lá thừa và chất thải quanh trại cũng góp phần làm giảm nơi côn trùng trú ngụ, vì ruồi ong thường bị thu hút bởi mùi phân đọng và lá mục.

Cách phòng ngừa và xử lý ký sinh trùng

1. Chặn đường xâm nhập bằng lưới chắn

Lắp lưới côn trùng ở cửa, cửa sổ và lỗ thông gió khu nuôi. Buổi tối không bật đèn sáng quá thu hút ruồi, ong. Hạn chế mở cửa lâu khi tằm ở giai đoạn tuổi 3-5 là lúc dễ bị đẻ trứng.

2. Kiểm tra và xử lý lá dâu trước khi cho ăn

Rà nhanh lá dâu, loại lá có trứng ruồi, trứng sâu hoặc có đốm bất thường. Không hái lá ở vườn quá gần bìa rừng, gần nơi nhiều côn trùng. Để lá nơi thoáng, không tồn đọng thu hút ruồi.

3. Vệ sinh và thu gom kén kịp thời

Thu kén đúng thời điểm ngay khi tằm hóa kén xong, không để kén lâu trong quây vì là nơi ấu trùng ký sinh phát triển. Thu gom và xử lý kén hỏng, kén có lỗ để tránh ấu trùng phát tán trở lại.

4. Xử lý khi đã phát hiện ấu trùng

Nếu thấy ấu trùng hoặc ruồi ong xuất hiện trong khu nuôi, thu gom kén hỏng đốt hoặc chôn sâu. Phun sát trùng quanh khu nuôi, giữ vệ sinh. Không thả ruồi ong từ kén hỏng ra tự nhiên trong vườn. Khi thu gom kén nhiễm, nên đeo găng tay dùng một lần và cho vào thùng kín có nắp trước khi đem đi xử lý, tránh để ấu trùng kịp nở chui ra giữa chừng trên đường vận chuyển.

Kết luận

Bà con nên chủ động che lưới chắn côn trùng, vệ sinh trại sạch và thu gom kén kịp thời để hạn chế ruồi, ong ký sinh xâm nhập. Theo dõi đàn tằm mỗi ngày sẽ giúp phát hiện sớm kén nhẹ hay lỗ rỗ để xử lý ngay.

Câu hỏi thường gặp

Bài viết liên quan

• Bệnh Flacherie ở tằm — dấu hiệu và cách phòng tránhBệnh virus nguy hiểm với trại tằm.
• Bệnh tằm thường gặp trong mùa mưaPhòng bệnh khi thời tiết ẩm ướt.
• Chọn giống tằm ít bệnhChọn giống khỏe giảm nguy cơ bệnh.
• Quản lý chất thải trại tằmVệ sinh và xử lý chất thải đúng quy trình.